تفاوت روغن هیدرولیک با روغن موتور

بسیاری از مشتریان عزیز موقع خرید روغن می‌پرسند:”این روغن رو میشه برای موتور هم استفاده کرد؟” یا بالعکس؛”این روغن رو می‌شه به جای روغن هیدرولیک هم استفاده کرد؟” و این سوالات یعنی واقعا لازم است تفاوت روغن هیدرولیک با روغن موتور را بدانیم.

سوال ساده به نظر می‌رسد؛ چون هر دو روغن هستند، ظاهر مشابهی دارند و گاهی حتی در یک قفسه فروخته می‌شوند.

اما تجربه تعمیرگاه‌ها و واحدهای صنعتی نشان می‌دهد بخش زیادی از خرابی‌های پرهزینه موتور، پمپ و سیستم‌های هیدرولیکی نه به‌دلیل کیفیت پایین قطعه، بلکه به‌خاطر انتخاب اشتباه روغن اتفاق می‌افتد.

در این مقاله از اویل کار به‌صورت دقیق و کاربردی بررسی می‌کنیم که این دو روغن چه تفاوت‌هایی دارند و چرا جایگزینی آن‌ها با یکدیگر یک اشتباه پرهزینه است.

روغن موتور چیست و دقیقاً چه وظیفه‌ای دارد؟

روغن موتور یکی از حیاتی‌ترین سیالات مصرفی در موتورهای احتراقی است. این روغن به‌طور مستقیم با قطعاتی در تماس است که هم‌زمان تحت دمای بالا، فشار مکانیکی و آلودگی ناشی از احتراق قرار دارند.

در یک موتور خودرو، شرایط کاری بسیار سخت است؛ قطعات فلزی با سرعت بالا حرکت می‌کنند، احتراق مداوم رخ می‌دهد و دما در برخی نقاط به بیش از چند صد درجه می‌رسد. روغن موتور برای تحمل دقیق همین شرایط طراحی شده است.

وظایف اصلی روغن موتور در موتور خودرو:

برخلاف تصور رایج، روغن موتور فقط برای روانکاری نیست. این روغن چند وظیفه حیاتی را به‌صورت هم‌زمان انجام می‌دهد:

• کاهش اصطکاک و سایش بین قطعات متحرک مانند پیستون، میل‌لنگ و یاتاقان‌ها
• انتقال حرارت و کمک به خنک‌کاری موتور
• پاک‌سازی دوده، لجن و ذرات فلزی ناشی از احتراق
• جلوگیری از خوردگی و زنگ‌زدگی قطعات داخلی
• کمک به آب‌بندی نسبی بین رینگ پیستون و دیواره سیلندر

هرکدام از این وظایف به‌کمک افزودنی‌های شیمیایی خاصی انجام می‌شود که فقط در روغن موتور وجود دارد.

ترکیبات و افزودنی‌های روغن موتور:

پایه روغن موتور می‌تواند معدنی، نیمه‌سنتتیک یا تمام‌سنتتیک باشد، اما تفاوت اصلی روغن‌ها در افزودنی‌هاست. این افزودنی‌ها شامل موارد زیر هستند:

• مواد شوینده و معلق‌کننده برای جمع‌آوری آلودگی‌ها
• افزودنی‌های ضدسایش برای جلوگیری از تماس مستقیم فلز با فلز
• پایدارکننده‌های ویسکوزیته برای عملکرد مناسب در دماهای مختلف
• مواد خنثی‌کننده اسیدهای حاصل از احتراق

وجود این ترکیبات باعث می‌شود روغن موتور بتواند هم در استارت سرد روان باشد و هم در دمای بالا پایداری خود را حفظ کند.

روغن هیدرولیک چیست و چه کاربردی دارد؟

روغن هیدرولیک یک سیال انتقال نیرو است، نه یک روغن مخصوص احتراق. این روغن در سیستم‌هایی استفاده می‌شود که حرکت و فشار از طریق سیال منتقل می‌شود؛ مانند جک‌ها، پرس‌ها، فرمان هیدرولیک، لیفتراک و ماشین‌آلات صنعتی.

در این سیستم‌ها، روغن نقش اصلی در انتقال فشار، حرکت و کنترل نیرو را بر عهده دارد.

نقش روغن هیدرولیک در سیستم‌های هیدرولیکی:

در یک سیستم هیدرولیک، روغن وظایف زیر را انجام می‌دهد.

• انتقال یکنواخت فشار تولیدشده توسط پمپ
• روانکاری قطعات متحرک مانند پمپ‌ها و شیرها
• کمک به خنک‌کاری سیستم
• جلوگیری از خوردگی و اکسیداسیون قطعات فلزی

برخلاف روغن موتور، روغن هیدرولیک با احتراق، سوخت یا دوده در تماس نیست و معمولاً در یک مدار بسته و نسبتاً تمیز کار می‌کند.

فرمولاسیون روغن هیدرولیک:

تمرکز اصلی در فرمولاسیون روغن هیدرولیک روی موارد زیر است.

• پایداری ویسکوزیته در طول زمان
• خاصیت ضدکف برای جلوگیری از افت فشار
• مقاومت در برابر اکسیداسیون
• سازگاری با آب‌بندها و اورینگ‌ها

روغن هیدرولیک معمولاً فاقد افزودنی‌های شوینده قوی است، چون نیازی به جمع‌آوری آلودگی‌های ناشی از احتراق ندارد.

۳ تفاوت اصلی روغن هیدرولیک با روغن موتور

در اینجا ۳ تا از مهم‌ترین تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور از لحاظ عملکرد، ویسکوزیته یا گرانروی و مواد افزودنی آمده است. هر کدام از این تفاوت‌ها به صورت مجزا شرح داده شده اند. سپس جدول مقایسه روغن هیدرولیک و روغن موتور نشان مشاهده می‌شود.

یک: تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور از نظر عملکرد

برای درک درست تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور باید شرایط کاری آن‌ها را مقایسه کرد. هرکدام برای محیطی کاملاً متفاوت طراحی شده‌اند.

تفاوت در دما و فشار کاری: روغن موتور باید دماهای بسیار بالا را تحمل کند و در برابر اکسیداسیون ناشی از حرارت پایدار بماند.

در مقابل، روغن هیدرولیک معمولاً در دماهای پایین‌تر و کنترل‌شده‌تر کار می‌کند، اما باید فشار یکنواخت و مداوم را بدون افت عملکرد منتقل کند. به‌بیان ساده می‌توان گفت:

• روغن موتور با شوک حرارتی و آلودگی درگیر است
• روغن هیدرولیک با انتقال فشار پایدار سروکار دار

تفاوت در تماس با آلودگی‌ها: روغن موتور دائماً در معرض دوده، سوخت نسوخته و ذرات فلزی قرار دارد. به همین دلیل خاصیت پاک‌کنندگی بالایی دارد.
در مقابل، روغن هیدرولیک در یک سیستم بسته کار می‌کند و تمیزی آن بیشتر به فیلتراسیون مناسب وابسته است، نه افزودنی‌های شوینده قوی.

دو. تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور از نظر ویسکوزیته

ویسکوزیته یا گرانروی یکی از مهم‌ترین عوامل در تفاوت این دو روغن است که ویسکوزیته‌ی هر کدام از این روغن‌ها در زیر آمده است:

ویسکوزیته در روغن موتور:

روغن موتور با استاندارد SAE شناخته می‌شود؛ مانند 5W-30 یا 10W-40. این اعداد نشان می‌دهند روغن در دمای سرد و گرم چه رفتاری دارد. روغن موتور باید:

• در استارت سرد سریع جریان پیدا کند
• در دمای بالا بیش از حد رقیق نشود

ویسکوزیته در روغن هیدرولیک:

روغن هیدرولیک معمولاً با استاندارد ISO VG معرفی می‌شود؛ مانند ISO VG 46 یا ۶۸. در این روغن‌ها، ثبات ویسکوزیته در طول زمان اهمیت دارد، نه تغییرپذیری زیاد در دماهای مختلف مانند روغن موتور.

سه. تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور از نظر افزودنی‌ها

افزودنی‌ها دلیل اصلی غیرقابل‌جایگزین بودن این دو روغن هستند. در ادامه افزودنی روغن موتور و روغن هیدرولیک به صورت جداگانه آمده است.

افزودنی‌های روغن موتور شامل:

• مواد شوینده و معلق‌کننده
• افزودنی‌های ضدسایش
• خنثی‌کننده اسیدهای احتراق

افزودنی‌های روغن هیدرولیک شامل:

• افزودنی‌های ضدکف
• مواد ضدزنگ و ضدخوردگی
• پایدارکننده‌های شیمیایی برای کارکرد طولانی

استفاده از روغن موتور در سیستم هیدرولیک می‌تواند باعث کف‌کردن، افت فشار و آسیب به پمپ شود.

تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور در ماشین‌های سنگین و ماشین‌آلات صنعتی

در ماشین‌های سنگین و تجهیزات صنعتی، اهمیت شناخت تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور دوچندان می‌شود. در این نوع ماشین‌آلات، سیستم‌های هیدرولیکی و موتور تحت فشار، بار و زمان کاری بسیار بیشتری نسبت به خودروهای سواری قرار دارند و هر اشتباه در انتخاب روغن می‌تواند خسارت‌های جدی‌تری ایجاد کند.

در کامیون‌ها، لودرها، بیل‌های مکانیکی، لیفتراک‌ها و پرس‌های صنعتی، روغن موتور معمولاً ساعت‌های طولانی در دور بالا و تحت بار سنگین کار می‌کند. به همین دلیل، این روغن‌ها دارای افزودنی‌های قوی‌تر ضدسایش، ضداکسیداسیون و کنترل دوده هستند تا بتوانند از موتور در شرایط کاری سخت محافظت کنند.

در مقابل، روغن هیدرولیک در ماشین‌آلات صنعتی وظیفه انتقال نیروی دقیق و یکنواخت را بر عهده دارد. کوچک‌ترین افت فشار، کف‌کردن یا ناپایداری ویسکوزیته در این سیستم‌ها می‌تواند باعث کاهش قدرت، خطای عملکرد و حتی توقف کامل دستگاه شود. به همین علت، روغن هیدرولیک صنعتی باید از نظر پایداری، ضدکف بودن و سازگاری با آب‌بندها کاملاً مطابق استاندارد سازنده انتخاب شود.

در بسیاری از خرابی‌های گزارش‌شده در ماشین‌آلات سنگین، استفاده اشتباه از روغن موتور به‌جای روغن هیدرولیک (یا برعکس) باعث آسیب به پمپ‌ها، شیرهای کنترل و حتی موتور شده است. در این تجهیزات، هزینه تعمیر معمولاً چندین برابر خودروهای سواری است و یک انتخاب نادرست روغن می‌تواند منجر به خواب کامل دستگاه و ضرر اقتصادی قابل‌توجه شود.

به همین دلیل، در ماشین‌های سنگین و صنعتی، رعایت دقیق تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور نه‌تنها یک توصیه فنی، بلکه یک ضرورت اقتصادی محسوب می‌شود.

اشتباهات رایج در جایگزینی روغن‌ها

در ادامه تعدادی از اشتباهاتی که زیاد تکرار و گزارش شده‌اند آمده است. این اشتباهات معمولاً باعث افت راندمان، افزایش استهلاک و در نهایت خرابی پرهزینه می‌شوند. معمولاً اشتباهات رایج شامل این موارد است:

• استفاده از روغن موتور در جک یا پرس هیدرولیک
• انتخاب روغن صرفاً بر اساس غلظت ظاهری
• ریختن روغن هیدرولیک داخل موتور خودرو

نتایج و تجربه‌های اشتباه کاربران 

در بسیاری از تعمیرگاه‌ها و واحدهای صنعتی، بیشترین آسیب‌ها زمانی اتفاق افتاده که به تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور توجه نشده است.

افرادی که روغن هیدرولیک و روغن موتور را به جای هم به کار برده اند عمدتاً این خرابی‌ها را در خودرو یا ماشین آلات گزارش کرده‌اند:

• افت قدرت سیستم هیدرولیک
• داغ شدن بیش از حد پمپ
• افزایش مصرف انرژی
• کف‌کردن روغن

چگونه روغن مناسب را درست انتخاب کنیم؟

انتخاب روغن مناسب نیاز به دانش پیچیده ندارد، اما بی‌توجهی به چند نکته ساده می‌تواند دردسرساز شود اما توجه به نکات زیر انتخاب شما را راحت می‌کند:

• توجه به شرایط دمایی محیط کار
• بررسی دفترچه راهنمای خودرو یا دستگاه
• رعایت گرید و استاندارد توصیه‌شده سازنده
• مشخص‌کردن نوع سیستم(احتراقی یا هیدرولیکی)

همیشه نوع روغن را بر اساس کاربرد واقعی انتخاب کنید، نه صرفاً قیمت یا ظاهر.

جمع‌بندی نهایی

تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور فقط یک موضوع تئوریک نیست؛ این تفاوت مستقیماً با عمر تجهیزات، هزینه نگهداری و عملکرد صحیح سیستم‌ها ارتباط دارد. روغن موتور برای تحمل حرارت و آلودگی احتراق طراحی شده و روغن هیدرولیک برای انتقال فشار پایدار.

جایگزینی این دو با یکدیگر، یکی از رایج‌ترین و پرهزینه‌ترین اشتباهات فنی است. انتخاب درست روغن، ساده‌ترین راه برای جلوگیری از خرابی‌های سنگین و افزایش عمر مفید تجهیزات است.

اگر در انتخاب روغن مناسب برای خودرو، ماشین سنگین یا سیستم‌های هیدرولیکی صنعتی تردید دارید، بررسی مشخصات فنی و انتخاب روغن مطابق استاندارد سازنده اهمیت زیادی دارد. در فروشگاه اویل‌کار، اطلاعات فنی روغن‌ها به‌صورت شفاف ارائه شده تا انتخاب درست، ساده‌تر و مطمئن‌تر انجام شود.

می‌توانید از طریق تماس با مشاوران ما بهترین اتخاب روغن برای خودرو یا ماشین‌آلات صنعتی داشته باشید.

سوالات رایج مشتریان درباره‌ی تفاوت روغن هیدرولیک با روغن موتور

آیا روغن هیدرولیک و روغن موتور قابل جایگزینی هستند؟
خیر. این دو روغن برای شرایط کاری کاملاً متفاوت طراحی شده‌اند و جایگزینی آن‌ها می‌تواند باعث خرابی موتور یا سیستم هیدرولیک شود.

استفاده از روغن موتور در سیستم هیدرولیک چه مشکلی ایجاد می‌کند؟
باعث کف‌کردن روغن، افت فشار، افزایش دما و آسیب به پمپ و شیرهای هیدرولیکی می‌شود.

آیا غلظت روغن معیار مناسبی برای انتخاب است؟
خیر. ویسکوزیته فقط یکی از فاکتورهاست و نوع افزودنی‌ها و کاربرد روغن اهمیت بیشتری دارد.

تفاوت روغن هیدرولیک و روغن موتور در ماشین‌های سنگین چیست؟
در ماشین‌های سنگین، روغن موتور باید تحمل حرارت و بار بالا را داشته باشد، در حالی که روغن هیدرولیک باید فشار یکنواخت و پایدار را منتقل کند.

آیا روغن هیدرولیک نیاز به افزودنی شوینده دارد؟
خیر. سیستم‌های هیدرولیکی مدار بسته دارند و به افزودنی‌های شوینده قوی مانند روغن موتور نیاز ندارند.